Wat is acne?
Acne ontstaat rond de haarzakjes en talgklieren. Talg houdt de huid soepel, maar kan samen met dode huidcellen de uitgang van een haarzakje afsluiten. In zo’n verstopping kunnen huidbacteriën zich vermeerderen en kan een ontsteking ontstaan.
Je ziet acne vooral op het gezicht, de borst, de schouders en de bovenrug. Het begint vaak in de puberteit, maar ook volwassenen kunnen er last van houden of het voor het eerst krijgen.
Van mee-eter tot pijnlijke onderhuidse bult
- Gesloten mee-eters: kleine, lichte bultjes met een afgesloten opening.
- Open mee-eters: een verstopping met een donker puntje. De donkere kleur ontstaat door contact met lucht en is geen vuil.
- Ontstoken puistjes: gevoelige bultjes, soms met een wit of geel puskopje.
- Diepe ontstekingen: grotere knobbels onder de huid, die pijnlijk kunnen zijn en meer kans op littekens geven.
Een haarzakje kan op verschillende manieren verstopt raken. Niet iedere mee-eter wordt een ontstoken puistje.
Waarom krijgt de een het meer dan de ander?
Hormonen beïnvloeden hoeveel talg je huid maakt. Daardoor kunnen klachten veranderen tijdens de puberteit, rond de menstruatie of tijdens een zwangerschap. Erfelijke aanleg speelt ook mee. Sommige medicijnen, zoals lithium, corticosteroïden en middelen met testosteron, kunnen acneachtige klachten uitlokken. Stop voorgeschreven medicijnen niet zelf, maar bespreek een vermoeden met je arts.
Wrijving, druk en vette producten op de huid kunnen klachten verergeren. Spanning kan bestaande acne versterken. Acne ontstaat niet doordat je je onvoldoende wast.
Vlekjes en littekens
Een ontsteking kan een donkerder of lichter plekje achterlaten. Vooral bij een donkere huid kunnen kleurverschillen lang zichtbaar blijven. Er kunnen ook putjes of verdikte littekens ontstaan. Vroeg behandelen en niet krabben of knijpen helpt om schade te beperken.
Wanneer ga je naar de huisarts?
Maak een afspraak bij veel ontstoken puistjes, pijnlijke onderhuidse knobbels, beginnende littekens of blijvende verkleuringen. Doe dat ook als een behandeling na ongeveer zes weken onvoldoende helpt of bijwerkingen geeft. Wacht bij ernstige klachten niet eerst die weken af.
Ook schaamte, somberheid of het vermijden van school, werk of sociale contacten zijn goede redenen om hulp te vragen. De invloed op je dagelijks leven telt mee, ook als je maar weinig puistjes hebt. Laat plotseling ontstane, ernstige acne op volwassen leeftijd beoordelen.
Bel 112 bij benauwdheid, zwelling van tong of keel, of flauwvallen na het gebruik van een huidproduct. Dat kan wijzen op een ernstige allergische reactie. Een wat droge of schilferende huid is iets anders; overleg bij sterke irritatie met je arts of apotheker.
Hoe verzorg je je huid?
- Reinig mild. Was de huid maximaal tweemaal per dag met lauw water en eventueel een milde, zeepvrije reiniger. Dep droog.
- Laat puistjes met rust. Uitknijpen, krabben en hard scrubben kunnen ontsteking en littekenvorming versterken.
- Kies producten die poriën niet verstoppen. Op de verpakking staat vaak ‘niet-comedogeen’. Dat geldt ook voor make-up, een hydraterende crème en zonnebrand. Haal make-up voor het slapen weg.
- Bescherm tegen de zon. Zeker tijdens een behandeling kan je huid gevoeliger zijn. Gebruik een geschikte zonnebrand en vermijd de zonnebank.
- Houd het eenvoudig. Meerdere agressieve middelen tegelijk geven sneller irritatie. Volg het afgesproken behandelplan.
Er is onvoldoende bewijs om iedereen met acne een speciaal dieet aan te raden. Schrap niet op eigen initiatief complete voedselgroepen. Een gevarieerd eetpatroon blijft een goede basis.
Wat kan een behandeling doen?
De keuze hangt af van de soort puistjes, de ernst en wat jouw huid verdraagt. Een behandeling moet vooral nieuwe verstoppingen en ontstekingen tegengaan. Verwacht daarom geen resultaat binnen een paar dagen.
Gel of crème
Bij vooral mee-eters en weinig ontstoken puistjes kan benzoylperoxide een optie zijn. Het is zonder recept verkrijgbaar. Vraag advies over het gebruik en volg de bijsluiter. Het kan de huid irriteren en textiel bleken. Meestal zie je pas na vier tot zes weken verbetering.
De huisarts kan ook een ander smeermiddel voorschrijven, bijvoorbeeld adapaleen of tretinoïne. Soms wordt een middel gecombineerd met een antibioticum. Bespreek bijwerkingen en het resultaat bij de controle.
Bij uitgebreidere of hardnekkige acne
Soms zijn tijdelijk antibioticatabletten nodig naast een smeermiddel. Gebruik antibiotica uitsluitend volgens het voorschrift. Bij ernstige acne of onvoldoende resultaat kan de huisarts verwijzen naar een dermatoloog. Als je ook anticonceptie nodig hebt, kan de combinatiepil bij sommige mensen helpen; de arts weegt de voordelen en risico’s af.
Zwanger, borstvoeding of een kinderwens? Meld dit vóór je een acnemiddel gebruikt. Onder meer adapaleen, tretinoïne en doxycycline zijn dan niet geschikt. Laat je arts of apotheker bepalen welke behandeling wel past.
En supplementen of huismiddelen?
Deze pagina beveelt geen vitamines, kruiden of ‘detox’-producten aan als behandeling tegen acne. Een belofte van een zuivere huid is geen bewijs van werking. Gebruik geen tandpasta, citroensap of andere irriterende huismiddelen op puistjes. Bespreek aanvullende producten met je apotheker, zeker naast medicijnen. Ze vervangen een passende behandeling niet.